‘Federale ministers, laat niet de meest kwetsbaren de prijs betalen’

In een eerder opiniestuk schreven we het al: hoe een samenleving omgaat met haar meest kwetsbare burgers, is een graadmeter voor haar beschaving. Nu de begrotingsbesprekingen volop aan de gang zijn, stellen we de regering opnieuw voor de keuze: durft ze te kiezen voor een beleid dat menselijkheid vooropstelt en waarbij de meest kwetsbaren niet de prijs betalen? Of verliest ze alle waardigheid door enkel naar de ruwe cijfers en efficiëntie te kijken?

De beslissingen die de komende dagen worden genomen, hebben betrekking op drie fundamentele levensdomeinen: onze jongeren, ons werk en onze gezondheid. En op elk van die domeinen dreigen kwetsbare mensen opnieuw uit de boot te vallen.

Jongeren en roken/vapen

Neem nu onze jongeren. De tabaksindustrie blijft schaamteloos haar pijlen richten op jongeren, en is daarbij zeer inventief. Een strategie die werkt: vapen is stevig in opmars. In amper vijf jaar tijd is het regelmatig gebruik van e-sigaretten bij jongeren verviervoudigd. En wie denkt dat vapen onschuldig is, vergist zich. Dat is het allerminst. Zeker voor jongeren. Onderzoek toont bovendien aan dat veel jongeren die vapen ook roken, wat nog steeds de belangrijkste vermijdbare oorzaak is van kanker.

De overheid staat hier voor een belangrijke keuze. Wil de overheid haar eigen doelstelling van een rookvrije generatie echt waarmaken? Of laat ze zich in de luren leggen door de industrie? Kiezen voor jongeren en hun gezondheid betekent roken én vapen opnieuw duurder maken door een accijnsverhoging van minstens 10 procent boven op de inflatie. Alleen zo verhoogt de drempel voor jongeren.

Werk

Ook wie langdurig of ernstig ziek is geweest, mag niet opnieuw gestraft worden. Mensen kiezen er niet voor om voor langere tijd uit te vallen, maar dragen vaak wel jarenlang de gevolgen. Niet enkel fysiek en mentaal, maar ook financieel. En alsof dat nog niet genoeg is, dreigen ze nu op het einde van de rit ook nog eens afgerekend te worden met een pensioenmalus. Dat is niet alleen onrechtvaardig, het helpt niemand vooruit.

Wat mensen nodig hebben, is steun, begeleiding en flexibiliteit om opnieuw aan het werk te kunnen zodra dat mogelijk is. Uit ons recent onderzoek met het Vlaams Patiëntenplatform blijkt dat de meeste (ex-)patiënten dat ook willen. De sleutel ligt in begeleiding die vertrekt van wat iemand wél kan, en in een flexibele aanpak met ruimte om geleidelijk op te bouwen. Te vaak moeten mensen voltijds herbeginnen, terwijl een halftijdse of aangepaste opstart beter zou zijn. Zonder inspraak of herbeoordeling vallen ze opnieuw uit. Wat helpt, is niet meer druk, maar erkenning, begrip en perspectief op een werkbaar herstel.

Gezondheidszorg

We mogen niet toelaten dat gezondheidszorg een luxeproduct wordt. Want dat dreigt te gebeuren als de geplande besparingen in de ziekteverzekering doorgevoerd worden. België is vandaag al het land waar patiënten opvallend veel uit eigen zak moeten betalen: gemiddeld bijna 18 % van alle zorgkosten, veel meer dan in onze buurlanden. En wie chronisch ziek is, weet hoe snel die kosten oplopen: remgelden, supplementen, medicatie, paramedische zorg … De rekening is voor steeds meer mensen onbetaalbaar.

De geplande maatregelen - zoals het invoeren van een minimumremgeld op elk geneesmiddel, ook voor wie het al moeilijk heeft - raken vooral de mensen die al het meeste zorg nodig hebben. Een kleine verhoging per medicijn lijkt misschien gering, maar voor wie dagelijks meerdere geneesmiddelen nodig heeft, zoals bij chronische ziekten of na kanker, loopt dat bedrag al snel op. En dan hebben we het nog niet over mensen met een laag inkomen.

Wij roepen de beleidsmakers op om te besparen waar het echt zinvol is: op verspilling van geneesmiddelen, op overconsumptie, op overbodige voorschriften en onderzoeken. Maar ook door artsen aan te sporen om geen overbodige behandelingen voor te schrijven, en patiënten bewuster te maken. En vooral: zorg moet toegankelijk blijven, zeker op de eerste lijn. Een huisartsenbezoek mag geen luxe worden. Want als mensen zorg gaan uitstellen omdat ze het zich niet kunnen veroorloven, krijgen ze later vaak zwaardere problemen en wordt de zorg uiteindelijk nóg duurder. Voor henzelf én voor de samenleving.

Wij hopen dat de regering het hoofd koel houdt, en het hart warm. We begrijpen dat de budgettaire uitdagingen groot zijn, maar besparingen mogen niet ten koste gaan van zij die al het meest kwetsbaar zijn. We hopen dat de onderhandelaars het juiste pad kiezen. Dat van jongeren die het recht hebben om rookvrij op te groeien. Dat van mensen die de kans krijgen om te herstellen na ziekte, zonder te hoeven vrezen voor hun pensioen. Dat van gezinnen die toegang hebben tot zorg zonder aan het eind van de maand in het rood te gaan.

Dus, federale ministers, laat niet de meest kwetsbaren de prijs betalen.