Nieuw therapeutisch vaccin wordt mogelijks extra wapen tegen longkanker

De huidige immunotherapie slaat maar bij een klein deel van de longkankerpatiënten goed aan. Daarom werken onderzoekers aan een bijkomende behandelingsmethode: een gepersonaliseerd vaccin, op maat van de patiënt en het tumortype. Prof. dr. Bart Vandekerckhove licht toe.

Wat houdt je onderzoek precies in?

‘Bij de diagnose is longkanker vaak al uitgezaaid. De prognose is dan minder goed. Naast chemo gebruiken artsen tegenwoordig immunotherapie. Die pept het lichaamseigen immuunsysteem op, zodat het de kankercellen beter kan vernietigen. Die aanpak slaat bij 10 procent van de mensen langdurig aan, bij 10 procent tijdelijk en bij de rest niet. Hoe meer DNA-mutaties in de tumor, hoe beter het immuunsysteem de zieke cellen herkent en hoe sterker de immuunreactie. Dat principe gebruiken wij nu om een aanvullende behandelingsmethode te ontwikkelen: een therapeutisch vaccin. Een stukje van de tumor gaat naar het lab, dat de DNA-mutaties in kaart brengt. Met die kennis maken we vervolgens een vaccin, op maat van de patiënt en het type tumor. Dat vaccin moet een immuunrespons activeren, hopelijk ook bij tumoren met minder mutaties, die normaal minder goed reageren op immunotherapie.’

Hoe maakt je onderzoek een verschil?

‘In een eerste fase maakten we ons vaccin op basis van de witte bloedcellen van de patiënt zelf. Het wekt inderdaad krachtige en langdurige immuunreponsen op. Maar de aanmaak ervan is omslachtig en duurt maanden. Doordat de kennis over RNA-vaccins tijdens de coronapandemie enorm is gegroeid, hebben we ons productieproces sneller en efficiënter kunnen maken. We stoppen de werkzame stof nu niet langer in witte bloedcellen van de patiënt, maar in kleine vetdruppeltjes. Het resultaat kan, net zoals de covidvaccins, met een eenvoudige injectie in de bovenarm toegediend worden.’

Wat heb je met de steun van Kom op tegen Kanker gerealiseerd?

‘De universiteit en de overheid geven vooral middelen aan onderzoek naar de mechanismen die tot kanker leiden, niet aan dit soort van ‘ontwikkelingswerk’. Daardoor vinden waardevolle onderzoeksresultaten vaak niet hun weg naar de patiënt. Met de steun van Kom op tegen Kanker konden we het vaccin uitwerken, de productielijn opstellen en de werking en veiligheid in proefdieren bepalen. Nu komt de volgende stap. We gaan het vaccin uitproberen bij tien longkankerpatiënten. Als de bijwerkingen beperkt blijven en de tumor inderdaad krimpt, kunnen we zeker voldoende interesse opwekken om de behandelingswijze verder te ontwikkelen en op te nemen in de behandeling van longkankerpatiënten.’