Van vreemde tot vertrouweling

Vrijwilligers spelen een belangrijke rol in de palliatieve thuiszorg. Zelf hebben ze ook behoefte aan ondersteuning en omkadering. Daarom ontwikkelden onderzoekers Steven Vanderstichelen en Sabet Vansteenbergen een opleiding op maat. 

Wat houdt jullie onderzoek in? 

'Via verschillende organisaties gaan vrijwilligers thuis op bezoek bij mensen die niet meer kunnen genezen. Daar bieden ze praktische hulp, maar ook sociale, psychologische en existentiële ondersteuning. Ze komen binnen als vreemden maar groeien vaak uit tot echte vertrouwenspersonen: patiënten delen bezorgdheden die ze aan een arts of een mantelverzorger niet durven te stellen, ze zien dingen die iemand anders niet ziet. Al die signalen kunnen nuttig zijn voor een betere zorg, met meer aandacht voor de noden en wensen van de patiënt. Veel vrijwilligers zijn ook vragende partij voor een opleiding. Daarvoor hebben we eerst focusgroepen met professionals en vrijwilligers ingericht, en met patiënten en hun mantelzorgers gepraat. Op basis daarvan is de Attente Bezoekers-workshop ontwikkeld, met een ééndaagse basisopleiding en een terugkeermoment twee maanden later. Die moet vrijwilligers ondersteunen in het herkennen, aanpakken en communiceren van palliatieve zorgnoden.'

Hoe maakt jullie onderzoek een verschil? 

'De vrijwilligers krijgen eerst wat basiskennis over palliatieve zorg mee. Daarna leren ze aan de hand van twee casussen de noden van patiënten herkennen en mogelijke acties voorstellen. We houden het praktisch concreet, door alles zoveel mogelijk op hun eigen ervaringen en expertise te enten. Op het terugkeermoment vertellen de deelnemers hoe ze de nieuwe inzichten in hun vrijwilligerswerk toegepast hebben. Hun reacties waren overwegend positief. Veel vrijwilligers vertelden dat ze hun grenzen beter hadden leren bewaken, in het besef dat ze niet alle problemen kunnen oplossen. Ze waren ook enthousiast over een brochure die ze hadden meegekregen - een praktische leidraad om doeltreffend met patiënten, mantelzorgers en zorgprofessionals te communiceren.'

Wat heb je met de 178.677 euro van Kom op tegen Kanker gerealiseerd? 

'Het onderzoek liep van september 2019 tot juni 2023. Met dat geld hebben we lonen, materialen en logistieke kosten betaald. Zo hebben we de training uitgetest bij 58 vrijwilligers op zes locaties. Zonder Kom op tegen Kanker zou dit soort onderzoek onmogelijk zijn. De volgende stap is dat de training ook echt in de praktijk gebruikt wordt. Organisaties als Samana en Netwerk Palliatieve Zorg Waasland hebben al interesse getoond.'