Kom op tegen Kanker verdedigt toegang tot en betaalbaarheid van nieuwe behandelingen

Voor Kom op tegen Kanker is de ontwikkeling en toegankelijkheid van nieuwe geneesmiddelen en behandelingen van groot belang. Kankerpatiënten hebben immers nog veel medische noden. Bij sommige types kanker ligt de overleving laag. Behandelingen hebben vaak zware neveneffecten. Kom op tegen Kanker probeert bij te dragen aan een oplossing voor de uitdagingen en problemen die zich hierbij stellen. Dat tonen vijf recente voorbeelden. 

1. Lastige terugbetaling van doelgerichte combinatietherapieën
2. Marktfalen bij geneesmiddelen op basis van cellen, genen en weefsels (AMTP’s)
3. Eigendomsbescherming aanpassen om geneesmiddelen betaalbaar te houden
4. Drug repurposing Europees stimuleren
5. Onderzoek stimuleren dat tegemoetkomt aan reële patiëntennoden

1. Lastige terugbetaling van doelgerichte combinatietherapieën

Combinatietherapieën komen steeds vaker voor bij kanker. Een combinatietherapie is een behandeling van een type kanker met twee of meer geneesmiddelen die tegelijkertijd aan de patiënt toegediend worden en waarvan minstens een van die geneesmiddelen een doelgerichte therapie is. De bestanddelen van de combinatie zijn vaak ontwikkeld door twee verschillende firma’s.  

Het EFPN (European Fair Pricing Network), een onderzoeks- en lobbynetwerk waar Kom op tegen Kanker lid van is, onderzocht de uitdagingen die deze therapieën stellen. Klinische studies over deze therapieën zijn complex. Het is immers niet altijd eenvoudig om een studie op te zetten met geneesmiddelen van twee verschillende fabrikanten. Ook de terugbetalingsprocedure kan moeilijk lopen. Het is niet kosteneffectief om de prijs van de twee geneesmiddelen gewoon op te tellen. Maar het ligt niet voor de hand om een akkoord te vinden met de twee fabrikanten over een prijsdaling. Er kunnen ook problemen ontstaan als de éne fabrikant een marktvergunning heeft voor de combinatie, terwijl de combinatie niet voorkomt in de bijsluiter van de andere fabrikant. Die andere fabrikant kan dan geen vergoeding aanvragen voor de combinatie.

We kregen bij Kom op tegen Kanker de voorbije jaren twee meldingen hierover:

• Combinatie van nivolumab en brentuximab vedotin: patiënten met een hodgkinlymfoom die al een eerste behandeling kregen en die niet in aanmerking komen voor stamceltransplantatie, krijgen soms de combinatie van de geneesmiddelen nivolumab (BMS) en brentuximab vedotin. Hiervoor is geen terugbetaling. De indicatie komt ook niet voor op de bijsluiter van de betrokken geneesmiddelen.  
  Het Bijzonder Solidariteitsfonds kan hier een uitweg zijn. Dit fonds van het RIZIV betaalt in uitzonderlijke gevallen behandelingen terug bij patiënten met een ernstige aandoening.
• Combinatie encorafenib (van Pierre Fabre) en cetuximab (van Merck): dat is een behandelingsoptie voor patiënten met darmkanker die een bepaalde mutatie hebben (BRAF V600E; ongeveer 10 % van de patiënten met metastatische darmkanker). Deze combinatie heeft wel een Europese vergunning.
  Hier leidde de terugbetalingsprocedure in de Commissie Tegemoetkoming Geneesmiddelen van het RIZIV voorlopig nog niet tot resultaat.  
  (UPDATE: sinds 1 januari 2026 wordt de combinatietherapie encorafenib-cetuximab terugbetaald in België voor de behandeling van BRAFV600E gemuteerd gemetastaseerd colorectaal carcinoom, na eerdere systemische therapie)

Momenteel werkt de Belgische overheid aan een betere, uniformere procedure voor de terugbetaling van combinatietherapieën. Het is nog afwachten hoe die er precies zal uitzien.

Terug naar boven

2. Marktfalen bij geneesmiddelen op basis van cellen, genen en weefsels (AMTP’s)

In 2022 trekken Antikankerfonds, Stichting tegen Kanker en Kom op tegen Kanker aan de alarmbel. Deze ngo’s besteden heel wat geld aan onderzoek over advanced therapy medicinal products (ATMP’s); geneesmiddelen op basis van cellen, genen en weefsels. Maar het is helemaal niet zeker dat deze behandelingen ooit de patiënt zullen bereiken, zelfs als de studies een meerwaarde aantonen. Hoe komt dat? Doorgaans zorgen farmaceutische bedrijven dat een veilige en effectieve therapie bij de patiënt komt. Maar bij ATMP’s laten zij het soms afweten. Volgens een analyse van het KCE is er in de sector van ATMP’s sprake van marktfalen. Zo verdween een derde van de commerciële ATMP’s met een marktvergunning weer van de Europese markt, wegens commerciële redenen of tegenvallende resultaten.  

Zo zette de firma Galapagos in oktober 2025 de productie van een CAR-T-celtherapie stop – terwijl die therapie erg goede resultaten haalde bij uitbehandelde lymfeklierkankerpatiënten. Dat was voor Kom op tegen Kanker de aanleiding om ons pleidooi voor niet-commerciële ontwikkeling en valorisatie van celtherapie weer onder de aandacht te brengen (ook verschenen als opiniestuk in Knack (29/10/2025)). Daarvoor moeten nog heel wat hindernissen opgeruimd worden. We pleiten voor  

• structurele financiering voor klinische studies zodat veelbelovende behandelingen verder onderzocht kunnen worden zonder afhankelijk te zijn van commerciële investeerders
• meer ondersteuning door het FAGG en het RIZIV aan niet-commerciële initiatieven, bijvoorbeeld via één centrale toegangspoort waar onderzoekers vanaf de start van hun klinische studie terechtkunnen voor advies over studieopzet, vergunningen, ziekenhuisvrijstellingen en terugbetaling
• meer samenwerking tussen universitaire ziekenhuizen, zodat zij gezamenlijk een non-profit productie-eenheid voor celtherapie kunnen oprichten. 

Terug naar boven

3. Eigendomsbescherming aanpassen om geneesmiddelen betaalbaar te houden

Er is een herziening aan de gang van de Europese wetgeving die de markttoegang en eigendomsbescherming van geneesmiddelen regelt. Samen met onze Europese koepel ECL (Association of European Cancer Leagues) proberen we hier impact op te hebben .  

De herziening zal een invloed hebben op de betaalbaarheid van nieuwe geneesmiddelen. Die zijn vaak peperduur: honderdduizenden euro’s voor een behandeling is geen uitzondering meer. De uitgaven van de ziekteverzekering aan kankergeneesmiddelen stijgen dan ook scherp. Om de behandelingen betaalbaarder te maken, pleit ECL ervoor om de periode van databescherming, een belangrijke vorm van eigendomsbescherming, in te perken. Zo komen er sneller goedkopere kopieën van nieuwe geneesmiddelen op de markt. De ingeperkte periode moet wel verlengd worden als aan bepaalde voorwaarden voldaan is, bijvoorbeeld voor geneesmiddelen die tegemoetkomen aan een hoge medische nood. 

Terug naar boven

4. Drug repurposing Europees stimuleren

Een ander artikel in de geneesmiddelenwetgeving gaat over drug repurposing. Bij drug repurposing onderzoeken niet-commerciële instellingen nieuwe toepassingen van bestaande geneesmiddelen. Een voorbeeld is een onderzoek aan de KU Leuven (gesteund door Kom op tegen Kanker) naar de mogelijke meerwaarde van een diabetesmedicijn bij de behandeling van eierstokkanker. Drug repurposing is een snelle en kosteneffectieve manier om kankerbehandelingen te verbeteren. Het is immers vaak betaalbaarder dan de klassieke ontwikkeling van een nieuw geneesmiddel.  

De voorgestelde Europese geneesmiddelenwetgeving wil deze repurposing stimuleren. Ze voorziet dat non-profitorganisaties wetenschappelijk bewijs voor zo’n nieuwe toepassing kunnen indienen bij het Europees geneesmiddelenagentschap (EMA). Indien het EMA dit bewijs positief beoordeelt, moet de betrokken firma de nieuwe toepassing toevoegen aan de bijsluiter.  

Deze wetswijziging zou een nieuw pad openen naar betaalbare en effectieve behandelingen. Kom op tegen Kanker steunt deze wetswijziging samen met onze partners ECL en het Antikankerfonds.

Terug naar boven

5. Onderzoek stimuleren dat tegemoetkomt aan reële patiëntennoden

Veel klinisch onderzoek naar geneesmiddelen is bedoeld om een marktvergunning van het Europees geneesmiddelenagentschap (EMA) te verkrijgen. Belangrijke kankerorganisaties in Europa, zoals EORTC en Cancer Patients Europe (CPE), stellen vast dat dit onderzoek veel belangrijke vragen onbeantwoord laat:

• Het is vaak niet duidelijk hoe deze behandelingen werken voor patiënten in de dagelijkse medische praktijk.
• De onderzochte patiëntengroep bevat soms weinig ouderen of mensen met andere aandoeningen.
• Over belangrijke uitkomstmaten zoals levenskwaliteit ontbreekt vaak informatie xiv.  

De EORTC en CPE roepen daarom op om studies te doen die deze vragen wél beantwoorden. Klinische studies moeten onderzoeken of lagere dosissen en eenvoudiger behandelingsschema’s tot een gelijkaardig behandelingsresultaat kunnen leiden, met minder neveneffecten voor de patiënt en een lagere kost. Patiënten moeten altijd betrokken zijn bij het ontwerp en de evaluatie van deze studies.  

Kom op tegen Kanker en de koepel van Europese kankerorganisaties ECL steunen deze oproep. Een stap in de juiste richting is een maatregel in de RIZIV-begroting die een fonds voorziet voor klinische studies naar dosisoptimalisatie en optimalisatie van de behandeltermijnen.

Terug naar boven